Bodrum Kalesi ve Sualtı Arkeolojisi
Bodrum’un en önemli simgelerinden biri olan Bodrum Kalesi, kentin tarihini denizcilik ve arkeolojiyle buluşturan eşsiz yapılardan biridir. Kale bugün, dünyanın önemli sualtı arkeolojisi merkezlerinden biri olan Bodrum Sualtı Arkeoloji Müzesi’ne ev sahipliği yapmaktadır.
Kalenin bulunduğu kayalık alan, antik çağda iki limanın arasında yer alan bir adaydı. Günümüzde Bodrum’un merkezinde yer alan kale, yüzyıllar boyunca farklı uygarlıkların ve yönetimlerin izlerini taşıyan bir tarih yapısı olarak varlığını sürdürmektedir.
Bodrum Kalesi
Bodrum Kalesi, Saint John Şövalyeleri tarafından 15. yüzyılın başlarında inşa edilmeye başlanmıştır. Kale, şövalyelerin Bodrum’daki varlığının en önemli simgesi olmuş; kuleleri, surları, şapeli, sarnıçları ve savunma yapılarıyla Orta Çağ kale mimarisinin önemli örneklerinden biri haline gelmiştir.
Kalede Fransız, İtalyan, Alman, İngiliz ve Yılanlı Kule olmak üzere farklı adlarla anılan kuleler bulunmaktadır. İç kaleye yedi kapıdan geçilerek ulaşılır. Kale içerisinde şövalyeler dönemine ait armalar, şapel ve farklı dönemlerde eklenmiş yapılar bugün de görülebilmektedir.
Kalenin tarihi yalnızca şövalyeler dönemiyle sınırlı değildir. Osmanlı döneminde de kullanılan yapı, 19. yüzyılın sonlarında hapishane olarak kullanıldığı dönemde bir hamam yapısının eklenmesiyle yeni bir işlev kazanmıştır.
Saint John Şövalyeleri ve Bodrum Kalesi
Bodrum Kalesi’nin tarihini anlamak için Saint John Şövalyeleri dönemini ayrıca ele almak gerekir.
Kalenin inşası ve zaman içinde geçirdiği değişiklikler, şövalyelerin Bodrum’daki askeri ve siyasi varlığıyla doğrudan bağlantılıdır. İç kalede bulunan şapel, kuleler, surlar ve armalar bu dönemin izlerini günümüze taşımaktadır.
Kale, 1523 yılında Rodos’un Osmanlılar tarafından alınmasının ardından Osmanlı yönetimine geçmiştir.
Bodrum Sualtı Arkeoloji Müzesi
Bodrum Kalesi’nin içinde yer alan Bodrum Sualtı Arkeoloji Müzesi, Bodrum’un denizcilik tarihini ve Akdeniz’in binlerce yıllık deniz ticaretini anlamak için özel bir öneme sahiptir.
Müzenin temelleri, Bodrum’da gerçekleştirilen erken dönem sualtı araştırmaları ve kazılarıyla birlikte gelişmiştir. Bodrum rehberinizde de özellikle Oğuz Alpözen dönemi, müzenin gelişimi ve Sualtı Arkeoloji Enstitüsü (INA) ile yapılan çalışmalar ayrıntılı biçimde anlatılmaktadır.
Müze içerisinde farklı dönemlere ait batıklardan çıkarılan eserlerin yanı sıra amforalar, günlük kullanım eşyaları, ticari mallar ve denizcilik tarihine ışık tutan arkeolojik buluntular sergilenmektedir.
Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın güncel müze sayfasında da Bodrum Kalesi’nin Fransız, İtalyan, Alman, Yılanlı ve İngiliz kuleleri ile iç kaleye ulaşan yedi kapısı ve farklı dönemlere ait yapıları ayrıntılı olarak tanımlanmaktadır.
Serçe Limanı Batığı
Müzenin dikkat çeken bölümlerinden biri Serçe Limanı Batığı sergisidir.
MS 1026 yılında Marmaris Serçe Limanı’nda batan Bizans gemisi yaklaşık 33 metre derinlikte bulunmuştur. Batık, Bodrumlu süngerci Mehmet Aşkın tarafından arkeologlara gösterilmiş ve 1977–1979 yılları arasında Sualtı Arkeoloji Enstitüsü tarafından kazılmıştır.
Batıktan çıkarılan çok sayıda amfora ve diğer buluntular, 11. yüzyıldaki deniz ticareti ve gemicilik hakkında önemli bilgiler sağlamıştır. Kültür ve Turizm Bakanlığı da Serçe Limanı Batığı’nın 1977–1979 yıllarındaki kazılarını ve geminin arkeolojik önemini doğrulamaktadır.
Uluburun Batığı
Bodrum Sualtı Arkeoloji Müzesi’nin en dikkat çekici sergilerinden biri Uluburun Batığıdır.
Kaş açıklarında bulunan Uluburun Batığı, MÖ 14. yüzyıla tarihlenmektedir. 1984–1994 yılları arasında gerçekleştirilen uzun soluklu kazılar sonucunda çok sayıda bakır ve kalay külçesi, seramik, amfora, günlük kullanım eşyaları, silahlar, süs eşyaları ve farklı coğrafyalardan gelen ticari ürünler ortaya çıkarılmıştır.
Uluburun buluntuları, Tunç Çağı’nda Akdeniz’de gerçekleşen deniz ticaretinin genişliğini ve farklı toplumlar arasındaki bağlantıları anlamamız açısından büyük önem taşımaktadır.
Bodrum rehberinizde Uluburun Batığı, “Dünyanın Bilinen En Eski Batığı” başlığıyla özel bir bölüm olarak ele alınmıştır.
Gelidonya ve Şeytan Deresi Batıkları
Müzenin Geç Tunç Çağı batıkları bölümünde Gelidonya Batığı ve Şeytan Deresi Batığı gibi önemli sualtı arkeolojisi çalışmalarına ait buluntular da yer almaktadır.
Rehberinizde Şeytan Deresi Batığı’nın Mazı yakınlarındaki Gökova kıyılarında bulunduğu ve batıktan çıkarılan büyük küplerin süngerci Cumhur İlik tarafından keşfedildiği anlatılmaktadır.
Bu batıklar, Bodrum çevresindeki denizlerin yalnızca doğal güzellikleriyle değil, aynı zamanda binlerce yıllık denizcilik ve ticaret tarihinin izleriyle de önemli olduğunu göstermektedir.
Yassıada Batıkları
Yassıada, Turgutreis açıklarında bulunan ve farklı dönemlere ait çok sayıda gemi batığının tespit edildiği önemli bir sualtı arkeolojisi alanıdır.
Rehberinizde Yassıada çevresinde MÖ 1. yüzyıldan MS 20. yüzyıla kadar farklı dönemlere ait 16 batığın tespit edildiği; bunlardan Geç Roma, Bizans ve Osmanlı dönemlerine ait üç batığın kazılarının gerçekleştirildiği belirtilmektedir.
Yassıada kazıları, sualtı arkeolojisinin gelişiminde de önemli bir yere sahiptir. Çalışmalarda George Bass, Frederick van Doorninck ve Cemal Pulak gibi araştırmacılar görev almış ve bu kazılar sualtı arkeolojisi yöntemlerinin gelişmesine katkıda bulunmuştur.
Bodrum ve Sualtı Arkeolojisi
Bodrum’un denizle olan ilişkisi, yalnızca günümüzdeki turizm ve Mavi Yolculuk kültürüyle sınırlı değildir. Yüzyıllar boyunca önemli deniz yollarının üzerinde bulunan Bodrum ve çevresindeki sular, çok sayıda geminin ve ticari yükün izlerini günümüze taşımıştır.
Bu nedenle Bodrum Kalesi ve Sualtı Arkeoloji Müzesi, Bodrum’u gezerken görülmesi gereken tarihi yapılardan biri olmanın ötesinde, Akdeniz’in denizcilik ve ticaret tarihini anlamak için önemli bir arkeoloji merkezidir.
Bodrum Kalesi ve müzedeki sergiler, antik çağlardan Orta Çağ’a ve Osmanlı dönemine kadar uzanan geniş bir zaman dilimini tek bir mekânda takip etme olanağı sunar.
Bodrum Kalesi ve Sualtı Arkeoloji Müzesi’ni ziyaret etmeyi planlıyorsanız, güncel ziyaret saatleri, açık sergiler ve bilet bilgileri için Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın resmi müze sayfasını kontrol edebilirsiniz. Müzenin güncel resmi sayfasında ziyaret bilgileri ayrıca yayınlanmaktadır.
Bodrum Sualtı Arkeoloji Müzesi – T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı